Miasto jako kolekcja. Pamięć jako narzędzie ochrony dziedzictwa.
Latające Muzeum Architektury powstało jako eksperymentalny model instytucji bez stałej siedziby, w której wystawą staje się miasto, kolekcją jego architektura, a bohaterami projektanci, budowniczowie i mieszkańcy. Inicjatywa ta połączyła badania nad dziedzictwem, archiwistykę społeczną, projektowanie programu kulturalnego oraz kompleksową identyfikację i komunikację.
Wyzwanie
Wiedza o architekturze Krakowa XX wieku pozostawała rozproszona pomiędzy archiwami instytucjonalnymi, prywatnymi spuściznami i pamięcią mieszkańców. Wiele dokumentów, fotografii, rysunków oraz osobistych historii było zagrożonych bezpowrotną utratą, zanim zdołano je odnaleźć, opisać i udostępnić.
Jednocześnie historia architektury bywa przedstawiana w sposób ekspercki, odległy od codziennego doświadczenia odbiorców. Tymczasem to właśnie budynki, ulice i place tworzą ramy dla indywidualnej i zbiorowej pamięci. Gdy przestrzeń przestaje być anonimowa zaczynamy ją jako społeczeństwo rozumieć, doceniać i świadomie chronić.
Koncepcja
Zaprojektowaliśmy model muzeum wychodzącego poza mury budynku i tradycyjną wystawę. Jego podstawą stały się spotkanie, dialog i współistnienie wielu równoległych narracji. Miasto mogło działać jednocześnie jako ekspozycja, otwarte archiwum i przestrzeń wspólnego odkrywania dziedzictwa.
Punktem wyjścia była dla nas zasada:
Historia nie jest dana raz na zawsze. Historię się opowiada.
Dlatego projekt nie ograniczał się do popularyzowania gotowej wiedzy. Zakładał także aktywne słuchanie mieszkańców, docieranie do prywatnych archiwów, zapisywanie historii mówionej i łączenie mikrohistorii z szerszą opowieścią o rozwoju Krakowa.
Pierwsza interwencja: Architekci Krakowa 1900–1939
Pierwszy program Latającego Muzeum Architektury został poświęcony twórcom działającym w Krakowie w latach 1900–1939. Jego celem było odnalezienie rozproszonych spuścizn oraz dotarcie do osób, które mogły zachować wspomnienia i nieznane szerzej materiały historyczne.
Jak pracowaliśmy
Połączyliśmy kilka uzupełniających się obszarów, metod i narzędzi projektowych:
- Badania i interpretacja dziedzictwa: Kwerendy dotyczące architektury Krakowa, biografii projektantów, historii budynków oraz ich społecznego i przestrzennego kontekstu.
- Archiwistyka społeczna i partycypacja: Docieranie do prywatnych spuścizn, gromadzenie wspomnień i projektowanie sposobów angażowania mieszkańców w tworzenie zasobu wiedzy o mieście.
- Projektowanie programu i doświadczeń: Opracowanie koncepcji spacerów architektonicznych, interaktywnych podcastów osadzonych w przestrzeni, publikacji poświęconych indywidualnym historiom budynków oraz badań ankietowych służących ewaluacji i dalszemu planowaniu programu.
- Strategia marki i system komunikacji: Pełna identyfikacja wizualna z modułowym systemem znaków dla poszczególnych formatów (portretów architektów, budynków, spacerów i podcastów). System obejmował również spójną kolorystykę, patterny, typografię, szablony do mediów społecznościowych oraz oprawę graficzną raportów badawczych.
Rezultat
Efektem naszych prac było wypracowanie spójnego modelu rozproszonej instytucji dziedzictwa, łączącej działalność badawczą, społeczną, edukacyjną i komunikacyjną. W ramach inicjatywy powstały:
- Koncepcja programowa muzeum bez stałej siedziby;
- Pierwsza interwencja badawcza;
- Formaty angażowania mieszkańców;
- Założenia badań społecznych i archiwistyki społecznej;
- System dystrybucji treści obejmujący spacery, podcasty, portrety twórców i historie budynków;
- Skalowalna identyfikacja wizualna i narzędzia komunikacji.
Projekt udowodnił, że opieka nad dziedzictwem nie zaczyna się wyłącznie od konserwacji substancji materialnej. Zaczyna się od wydobycia opowieści, zbudowania relacji z odbiorcami i stworzenia języka, dzięki któremu miejsce może zostać uznane za wspólne.
Projekt uzyskał dofinansowanie ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.