Jak zaprojektować cyfrowe narzędzie ochrony przyrody, które nie stanie się obciążeniem dla organizacji?
Dla Polskiego Klubu Ekologicznego zaprojektowaliśmy koncepcję łączącą cyfrową mapę pomników przyrody, działania społecznościowe oraz fizyczne doświadczenie miejsca. Projekt miał angażować mieszkańców w poznawanie i ochronę lokalnego ekosystemu, a jednocześnie odpowiadać na realia organizacji pozarządowej: ograniczony budżet, niewielkie zasoby techniczne i konieczność utrzymywania rozwiązania także po zakończeniu finansowania.
Punktem wyjścia nie było więc pytanie, jak stworzyć rozbudowaną aplikację proekologiczną, ale jak zaprojektować usługę cyfrową, która będzie atrakcyjna dla użytkowników, użyteczna społecznie i możliwa do utrzymania przez niewielką organizację.
Wyzwanie
Pierwotna koncepcja zakładała stworzenie rozbudowanej aplikacji z systemem kont użytkowników, grywalizacją oraz możliwością przesyłania i przechowywania dużej liczby materiałów wideo.
Przeprowadzony audyt infrastruktury wykazał jednak, że rozwiązanie w tej formie szybko przekroczyłoby możliwości techniczne i finansowe klienta. Dostępny serwer oferował ograniczoną przestrzeń dyskową, a obsługa multimediów, kont użytkowników i kolejnych funkcji generowałaby rosnące koszty utrzymania, aktualizacji oraz rozwoju systemu. Największym ryzykiem nie było samo wdrożenie aplikacji, lecz powstanie długu technologicznego: sytuacji, w której organizacja po zakończeniu finansowania pozostaje z narzędziem zbyt kosztownym i skomplikowanym, aby mogła je samodzielnie utrzymać.
Wyzwaniem stało się radykalne uproszczenie technologii bez utraty społecznej, edukacyjnej i środowiskowej wartości projektu.
Koncepcja
Zamiast rozwijać ciężką aplikację, zaprojektowaliśmy lekki model skoncentrowany na funkcjach bezpośrednio wspierających ochronę przyrody i aktywność lokalnej społeczności.
Punktem wyjścia była dla nas zasada:
Zrównoważone rozwiązanie cyfrowe to takie, które organizacja jest w stanie utrzymać również po zakończeniu projektu.
Odrzuciliśmy funkcje, które zwiększały koszty infrastruktury, ale nie były niezbędne do osiągnięcia zakładanego celu. Rozbudowane moduły wideo i wielopoziomowe systemy logowania zastąpiła prosta struktura oparta na mapie, społecznie tworzonych treściach i działaniach podejmowanych w terenie.
Technologia miała wspierać kontakt z przyrodą, a nie go zastępować.
Rdzeń rozwiązania: żywa mapa i adopcja drzew
Podstawą usługi była interaktywna mapa funkcjonująca jako społeczne archiwum lokalnych pomników przyrody. Użytkownicy mogli dodawać do niej nowe drzewa, oznaczać ich lokalizację oraz uzupełniać wpisy zdjęciami, krótkimi nagraniami audio i własnymi obserwacjami.
Aby ograniczyć obciążenie infrastruktury, fotografie miały być automatycznie kompresowane jeszcze przed zapisaniem ich na serwerze. Pozwalało to rozwijać zasób wraz z rosnącą aktywnością społeczności bez konieczności budowania kosztownego zaplecza technologicznego.
Cyfrowa adopcja konkretnego drzewa została połączona z działaniem w świecie fizycznym. Osoba adoptująca miała udać się na miejsce i umieścić przy drzewie neutralne dla środowiska oznaczenie z dynamicznym kodem QR prowadzącym do jego cyfrowej karty.
W ten sposób projekt łączył:
miejsce → drzewo → opowieść → użytkownik → społeczność
Kod QR nie był jedynie odnośnikiem do strony. Stawał się punktem wejścia do wiedzy o konkretnym drzewie, jego otoczeniu i znaczeniu dla lokalnego ekosystemu.
Niewidzialna sieć ścieżek edukacyjnych
Oznaczone drzewa mogły tworzyć rozproszoną sieć punktów wykorzystywanych podczas spacerów przyrodniczych, zajęć terenowych i wydarzeń, takich jak spacery mykologiczne.
Projekt celowo nie prowadził użytkownika krok po kroku za pomocą nawigacji GPS. Uczestnicy mieli obserwować otoczenie, orientować się w terenie i samodzielnie odnajdywać kolejne punkty.
Technologia wspierała więc uważność i ciekawość, zamiast przejmować kontrolę nad doświadczeniem przyrody.
Zielony Alert
Żywa mapa została uzupełniona o koncepcję obywatelskiego systemu zgłaszania zagrożeń. Użytkownik mógł oznaczyć lokalizację drzewa, dodać zdjęcie i opis oraz poinformować o jego uszkodzeniu, chorobie, skutkach wichury lub podejrzeniu nielegalnej wycinki.
Dzięki temu platforma nie miała być wyłącznie cyfrowym katalogiem ani narzędziem edukacyjnym. Stawała się narzędziem obywatelskiej interwencji.
Jak pracowaliśmy
Połączyliśmy kilka uzupełniających się obszarów, metod i narzędzi projektowych:
- Audyt technologiczny i analiza kosztów utrzymania: Ocena dostępnej infrastruktury, ograniczeń serwera oraz konsekwencji wdrożenia pierwotnej, rozbudowanej koncepcji aplikacji.
- Redukcja długu technologicznego: Identyfikacja funkcji, które po zakończeniu finansowania mogłyby stać się trwałym obciążeniem organizacyjnym i finansowym dla klienta.
- Projektowanie usługi i modelu MVP: Uproszczenie architektury rozwiązania oraz skoncentrowanie jej na funkcjach bezpośrednio wspierających edukację, ochronę przyrody i zaangażowanie mieszkańców.
- Crowdsourcing i społeczne archiwum przyrody: Opracowanie mechanizmu umożliwiającego użytkownikom dodawanie drzew, fotografii, nagrań i obserwacji.
- Projektowanie doświadczenia phygital: Połączenie cyfrowych kart drzew z fizycznymi oznaczeniami i kodami QR umieszczanymi w terenie.
- Projektowanie aktywności terenowych: Wykorzystanie cyfrowej mapy podczas spacerów i działań edukacyjnych wymagających obserwowania otoczenia, samodzielnej orientacji i odkrywania miejsca.
- Projektowanie narzędzia obywatelskiej interwencji: Opracowanie modułu Zielonego Alertu, pozwalającego zgłaszać zagrożenia dla lokalnej przyrody.
- Optymalizacja przepływu danych: Założenie automatycznej kompresji fotografii i ograniczenia ciężkich formatów multimedialnych w celu zmniejszenia zużycia przestrzeni serwerowej, transferu danych i kosztów operacyjnych.
Rezultat
Efektem naszych prac było wypracowanie spójnego modelu cyfrowej usługi angażującej mieszkańców w poznawanie i ochronę lokalnej przyrody, łączącej edukację, aktywność terenową, społeczne gromadzenie wiedzy i obywatelską ochronę przyrody. W ramach projektu powstały:
- koncepcja interaktywnej mapy pomników przyrody;
- model społecznego dodawania drzew, zdjęć, nagrań i obserwacji;
- system cyfrowej adopcji drzew;
- koncepcja fizycznych oznaczeń z dynamicznymi kodami QR;
- format rozproszonych ścieżek i spacerów edukacyjnych;
- moduł obywatelskiego zgłaszania zagrożeń;
- architektura lekkiego rozwiązania MVP;
- założenia ograniczające zużycie danych, koszty utrzymania i przyszły dług technologiczny.
Projekt pokazał, że innowacja cyfrowa nie musi oznaczać tworzenia coraz bardziej rozbudowanych aplikacji. Może polegać na świadomym wyborze najprostszych narzędzi, które wspierają kontakt z miejscem, uruchamiają działanie społeczne i pozostają możliwe do utrzymania przez organizację w dłuższej perspektywie.
To także przykład projektowania zrównoważonego rozumianego szerzej niż ograniczanie wpływu środowiskowego technologii. Trwałość rozwiązania zależy również od tego, czy instytucja ma zasoby, kompetencje i możliwości finansowe, aby rzeczywiście z niego korzystać.